طبق تعریف " گردش
عمومی هوا بر اثر یکنواخت نبودن پراکندگی تابش خورشید در روی زمین پدید
میآید و هدف نهایی آن یکنواخت کردن این پراکندگی است . پراکندگی فشار در
سطح زمین یکنواخت نیست و همین امر باعث جابجایی مراکز پر فشار و کم فشار
میشود . این جابجایی هوا را باد میگویند . بادها به 3 دسته تقسیم می شوند :
1) محلی 2) منطقهای 3) سیارهای
بادهای سیارهای گردش عمومی هوا را به وجود میآورند ، چرا ؟
زیرا عامل اصلی ایجاد بادهای سیارهای نابرابری توزیع انرژی تابشی خورشید در سطح زمین است .
در کل میتوان مدل سه سلولی را که یکی از مدلهای گردش عمومی جو است به شکل زیر خلاصه کرد :
1
) سلول هدلی : عرضهای جغرافیایی منطقه حاره ، یعنی از استوا تا عرضهای
30 درجه شمالی و جنوبی را در بر گرفته که بادهای تجارتی در آن جریان دارند .
بادهای تجارتی : بادهایی هستند که در منطقه حاره از مراکز پر فشار جنب
حاره به کمربند همگرایی حارهای ( خطی که بادهای بسامان در امتداد آن به هم
میرسند ) میوزند . دلیل کامل نبودن سلول هدلی : تنها نیروی گرادیان فشار را در نظر گرفته و فقط در مورد زمین صاف و ثابت صادق است .
2 ) سلول فرل : عرضهای میانه از30 تا 60 درجه در هر نیمکره را در بر گرفته ، بادهای غربی در آن جریان دارند . 3 ) سلول قطبی : به علت مراکز پر فشار قطبی و کم فشار جنب قطبی بوجود میآیند .
حرکت هوایی که به قطب صعود میکند ، به شکل باد غربی ( westerlies ) است . حرکت هوایی که به استوا نزول میکند ، به شکل بادهای شرقی ، شمالی و جنوبی در مناطق حارهای است . صعود هوا در استوا و نزول آن در قطب باعث میشود که در سطح زمین در استوا مرکز کم فشار و در قطبها مرکز پر فشار داشته باشیم . پس
با توجه به گفتههای بالا فهمیدیم : سیستم جهانی بادها که گرمای هوا را از
استوا ( جایی که گرمای خورشید بیشترین مقدار خود را دارد ) به عرضهای
جغرافیایی بالاتر انتقال میدهد را گردش عمومی هوا میگویند . "
مدل گردش عمومی جو : طرح سه سلولی


هرچند
که با تغییر زاویه تابش نور خورشید بر سطح سیاره زمین ، دمای محیط تغییر
میکند ولی ما نباید فراموش کنیم که محور حرکت وضعی ( دوران ) زمین کج است ،
یعنی عمود بر صفحهای نیست که بر روی آن به دور خورشید میچرخد . |